Trudno nie zauważyć, że w Polsce z dużą intensywnością zachodzą zjawiska niepokojące specjalistki i specjalistów zajmujących się zdrowiem psychicznym i jakością życia. Politycy, nie mając kompetencji ani uprawnień do wydawania sądów w zakresie zdrowia psychicznego, używają języka pogardy, modelując w ten sposób przemoc i zwiększając jej ryzyko wobec dyskryminowanych osób i grup. Niektórzy ludzie mediów i celebryci posługują się nazwami jednostek chorobowych, umniejszając wagę problemu, proponują taniec lub mantrę jako alternatywę dla profesjonalnego leczenia, negują skuteczność oddziaływań opartych na dowodach lub podważają istnienie trwającej pandemii, która wyniszcza systemy ochrony zdrowia na świecie.

Jednym z powodów, dla których jako społeczeństwo powinniśmy dbać o to, by takie zjawiska miały charakter marginalny, jest cierpienie psychiczne, które wywołują one u dyskryminowanych grup.

Wyobraź sobie dwa scenariusze. W pierwszym, pisząc ten tekst, poparzyłem się gorącą kawą i czuję intensywny ból. W drugim doświadczam właśnie odrzucenia przez grupę, czuję się nieszanowany i wykluczony. Mogłoby się wydawać, że te dwa scenariusze nie mają ze sobą nic wspólnego. Badania pokazują jednak, że wykluczenie społeczne uruchamia w mózgu obszary związane z emocjonalnym wymiarem bólu: grzbietową część przedniego zakrętu obręczy (ang. dorsal anterior cingulate cortex, dACC) oraz przednią część wyspy (ang. anterior insula, AI).

Ethan Kross wraz ze współpracownikami, na podstawie badań własnych oraz analizy 500 publikacji naukowych, wykazał, że jeśli odrzucenie społeczne jest intensywne, w mózgu aktywują się również obszary odpowiedzialne za czuciowy wymiar bólu fizycznego: wtórna kora somatosensoryczna (ang. secondary somatosensory cortex, S2) oraz grzbietowa tylna część wyspy (ang. dorsal posterior insula, dpINS).

Nathan DeWall wraz z zespołem poszedł o krok dalej i sprawdził, czy lek przeciwbólowy może tłumić nie tylko ból fizyczny, ale również ból wynikający z wykluczenia. Badacze przeprowadzili dwa badania, w których uczestnicy przez trzy tygodnie przyjmowali paracetamol. W pierwszym sprawdzali, czy lek zmniejszy ból wynikający z wykluczenia w codziennych sytuacjach. W drugim, przy użyciu funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, przyglądali się temu, czy znajduje to odzwierciedlenie w mniejszej aktywacji wspomnianych wcześniej obszarów mózgu. Oba badania wykazały, że środek skuteczny w tłumieniu bólu fizycznego tłumi również ból wynikający z odrzucenia.

Opisany mechanizm może być jednym z czynników odpowiedzialnych za powszechne nadużywanie środków przeciwbólowych, a nierzadko także za uzależnienie od nich. Nie jest to oczywiście zachęta do sięgania po leki, gdy czujemy się odrzuceni: te wyniki pokazują przede wszystkim, że ból wykluczenia jest dla mózgu realny.

Na poziomie społecznym nie zgadzajmy się na publiczną dyskryminację i dewaluowanie innych. Gdy w naszym otoczeniu widzimy, że ktoś jest wykluczany lub cierpi, reagujmy.