Bierna agresja

Agresja ma to do siebie, że łatwo ją odczytać. W komunikacji i zachowaniach bierno-agresywnych, agresja jest mniej lub bardziej skutecznie zamaskowana. Często jako odbiorcy potrafimy ją rozpoznać, jednak druga osoba zachowuje się tak, by w razie konfrontacji móc posłużyć się argumentami, które maskują agresję.

Osoby komunikujące się w ten sposób nie wyrażają swoich potrzeb wprost oraz unikają odpowiedzialności za swoje zachowanie. Takie zachowanie charakteryzuje skuteczne zaprzeczanie. Wtedy rozmówca może komunikować nieautentyczne, niefalsyfikowalne powody, z którymi nie sposób polemizować lub tym razem wprost zaatakować drugą osobę poprzez słowa „czepiasz się”; „nie wiem o co chodzi”; „jesteś przewrażliwiony”. To sprawia, że przyczyna pierwotnego zachowania pozostaje zamaskowana. W ten sposób bierna agresja potrafi tworzyć poczucie bezradności u odbiorcy. Z jednej strony brak reakcji prowadzi do przyzwolenia na przyszłość. Z drugiej, reakcja jeszcze bardziej zaostrza konflikt.

Przy jednorazowym akcie biernej agresji możemy nie być pewni, czy faktycznie mamy do czynienia z bierną agresją. Nabieramy jej, gdy ten sposób komunikacji nie jest jednorazowy i dostrzegamy powtarzalny wzorzec.

Repertuar zachowań bierno-agresywnych jest różnorodny. Może je charakteryzować celowa nieskuteczność np. ktoś udaje, że zgodnie z prośbą próbował w dziale IT uzyskać dla nas laptopa z dużym ekranem, w rzeczywistości tak nie było.

Może nim być spóźnianie się na wydarzenia, w których uczestnictwo budzi mieszane uczucia np. spotkanie z koleżanką z innego działu, za którą nie przepadamy.

Może to również być niedokańczanie lub sabotowanie zadań, które musimy wykonać np. myjąc naczynia wszystkich uczestników spotkania, zamiast dokładnie umyć płynem do naczyń kubek osoby, za którą nie przepadamy, jedynie płuczemy go wodą.

Bierna agresja może też mieć formę udawanego komplementu np. „całkiem dobry wykład, widać, że nie masz doświadczenia w naszej branży, ale długo się przygotowałaś”.

Inna możliwość to milczenie. Próbując uniknąć bezpośredniego konfliktu i milcząc, człowiek wywiera wpływ na drugą osobą, w efekcie często wyzwala lub umacnia istniejący konflikt i nie zwiększając szansy na długofalowe rozwiązanie trudności.

Inny przykład to myślenie życzeniowe. W tym przypadku ktoś mówi o potrzebie \ wątpliwości \ pomyśle jednak przerzuca ciężar odpowiedzialności na kogoś innego np. współpracownik podczas spotkania działu mówi: „Chciałbym, żeby ktoś mi w końcu pomógł, gdy organizuję kwartalne webinary”.

Ukryta zniewaga to kolejny przykład bierno-agresywnego zachowania. Tym razem człowiek zaczyna wypowiedź od słów, które mają zapewnić o jego pozytywnych intencjach, następnie mówi coś oceniającego, przekraczającego granice lub po prostu nieprzyjemnego np. „Sorry, że Ci to mówię, ale…”; „Nie chciałem Ci tego mówić jednak…”. Najbliższa agresji wersja takiego komunikatu to: „Nie spodoba Ci się to co powiem, jednak…”.

Inne przykłady to np. upieranie się, unikanie innych by w ten sposób wyrazić wobec nich niechęć lub złość, zaprzeczanie swoim emocjom pomimo ich doświadczania np. „nie jestem zły!” oraz zamykanie się w sobie zamiast reakcji na gotowość do rozmowy ze strony drugiej osoby.

Przyczyną takich zachowań może być wychowanie, środowisko oraz czynniki sytuacyjne. Przykładem jest miejsce pracy. Jeśli nie potrafimy w konstruktywny, oparty na szacunku sposób zadbać o swoje potrzeby, a jednocześnie ze względu na ewentualne konsekwencje obawiamy się wprost wyrazić agresję, możemy maskować ją poprzez opisane bierno-agresywne formy.

Jeżeli to my obserwujemy u siebie zachowania bierno-agresywne, możemy próbować rozwijać w sobie postawę asertywną:

  1. Zwiększ swoją samoświadomość: staraj się zorientować, co dokładnie czujesz oraz z czego wynikają te emocje. Przyglądaj się temu, co w danej sytuacji wyzwala u Ciebie określone emocje oraz jak się następnie zachowujesz
  2. Daj sobie czas: często na początku możliwe jest jedynie zauważenie wzorców zachowania, następnie stopniowe dokonywanie zmian.
  3. Naucz się skuteczniej regulować swoje emocje oraz wyrażać je w sposób konstruktywny: pomocna będzie tutaj literatura dotycząca technik relaksacji, uważności, współczucia, asertywności oraz porozumienia bez przemocy.

Czasem jednak zorientowanie się, co sprawia, że trudno jest nam komunikować się w sposób bezpośredni oraz dokonanie zmiany, może być najskuteczniejsze podczas psychoterapii.

Jak sobie radzić, gdy ktoś jest wobec nas bierno-agresywny?

  1. Rozpoznać bierną agresje
  2. Uregulować własne emocje np. poprzez akceptację tego, że sytuacja jest dla nas niekomfortowa jednak to my decydujemy, czy zareagujemy impulsywnie czy też zachowamy się zgodnie z wyższym standardem
  3. Nazwać czyjeś emocje w nieoceniający sposób jednak odnoszący się do zachowania.

Jak mógłby odpowiedzieć bohater pierwszego komiksu? Np. „Wydajesz się być niezadowolony z tego, że do Ciebie dzwonię”.


Kantor, M. (2002). Passive-Aggression: A Guide for the Therapist, the Patient and the Victim.
Kantor, M. (2017). Passive-Aggression: Understanding the Sufferer, Helping the Victim.
Murphy, T., Hoff Oberlin, L. (2017). Overcoming Passive-Aggression: How to Stop Hidden Anger from Spoiling Your Relationships, Career and Happiness.
Johnson, N. J., Klee, T. (2007). Passive-Aggressive Behavior and Leadership Styles in Organizations. Journal of Leadership & Organizational Studies, 130-142.

Zostańmy w kontakcie:
Instagram
YouTube
Facebook
LinkedIn